Izba Pamięci Ośrodka Armii Krajowej

Izba Pamięci Armii Krajowej „Żaba–Bażant” w Żyrardowie to miejsce wyjątkowe – tworzone z pasji, szacunku dla historii oraz potrzeby zachowania pamięci o żołnierzach polskiego podziemia niepodległościowego. Powstała w 2018 roku z inicjatywy i dzięki zaangażowaniu Środowiska ŚZŻAK „Żaba–Bażant”, które do dziś prowadzi jej działalność społeczną i edukacyjną.

Izba mieści się przy ulicy 1 Maja 74 w lokalu użyczonym przez Miasto Żyrardów. Dzięki życzliwości władz samorządowych możliwe było stworzenie miejsca otwartego dla mieszkańców, młodzieży szkolnej i wszystkich zainteresowanych historią regionu oraz działalnością Armii Krajowej. Szczególnie ważnym wsparciem dla środowiska jest umorzenie opłat za czynsz i media, co pozwala na dalsze funkcjonowanie Izby i bezpłatne udostępnianie jej zwiedzającym.

Izbę można odwiedzać bezpłatnie w każdy wtorek w godzinach 16:30–18:00, a także w innych terminach po wcześniejszym uzgodnieniu ze środowiskiem organizatorów (, adres: ul. 1 Maja 74, 96-300 Żyrardów).

Zapraszamy do zapoznania się z prezentacją Izby Pamięci przygotowaną przez p. Piotra Siwierskiego, Prezesa Środowiska „Żaba – Bażant” w Żyrardowie.

Wejście do Izby Pamięci Ośrodka Armii Krajowej „Żaba”

Zaraz za wejściem do Izby, po prawej stronie, na ścianie wisi m.in. tablica informująca o obozach jenieckich zorganizowanych na terenie Żyrardowa przez Niemców dla polskich żołnierzy biorących udział w walkach obronnych, wziętych do niewoli po bitwie nad Bzurą i po upadku Warszawy.

Obozy jenieckie

Pod tablicą znajduje się gablota z pamiątkami po jednym z obozów znalezionymi w ziemi, za zgodą Miejskiego Konserwatora Zabytków, przez grupę detektorystów. Na zdjęciu część środkowa gabloty.

Pamiątki z obozu jenieckiego

Kolejne tablice powieszone na prawej ścianie związane są z martyrologią Polaków podczas II wojny światowej. Pierwsza z prawej informuje o największej egzekucji masowej wykonanej przez Niemców w Żyrardowie. Kolejna to oryginalne obwieszczenie niemieckie mówiące o Polakach rozstrzelanych na rozkaz Franza Kutschery. Następna to oryginalne obwieszczenie niemieckie, tym razem o zaciągu do straży obozowej.

Obwieszczenia

Poniżej tablic znajduje się gablota z pamiątkami. Są nimi m.in.: zdjęcia z ekshumacji, grypsy z niemieckich więzień, zeznania świadków niemieckich zbrodni, naszywka z literę „P” noszona przez Polaków wywiezionych na przymusowe roboty.

W głównym pomieszczeniu Izby Pamięci znajdują się tablice i gabloty z dokumentami związanymi zarówno z działalnością Ośrodka AK „Żaba”, jak też z żołnierzami tego Ośrodka, w tym ich zdjęcia prywatne z lat okupacji niemieckiej.

Zdjęcia żołnierzy „Żaby”

Na ścianach wyeksponowanych jest dużo tablic informacyjnych, m.in. o działalności Ośrodka AK „Żaba”, Kursach Tajnego Nauczania, w których jako nauczyciele i uczniowie brali udział żołnierze Ośrodka. Są też gabloty z odznaczeniami żyrardowskich Akowców i ich dokumentami okupacyjnymi.

Gabloty z odznaczeniami

Nad wejściem do kolejnego pomieszczenia widać planszę do gry w chińczyka, służącą
do tworzenia „legendy” o spotkaniu młodzieży uczącej się na tajnych kompletach.

W głównym pomieszczeniu Izby eksponowane są również – zarówno na ścianach, jak i w odrębnej gablocie – pamiątki związane z działalnością konspiracyjnego Hufca dziewcząt Młody Las w Żyrardowie, pełniącego w strukturach Ośrodka AK „Żaba” funkcję plutonu sanitarnego. Wśród prezentowanych zbiorów znajduje się wiele cennych, oryginalnych eksponatów z okresu działalności organizacji.

Prace Młodego Lasu

Pamiątki Młodego Lasu

W jednym z rogów głównego pomieszczenia Izby Pamięci, na tle typowego żyrardowskiego drewniaka, stoi część słupa ogłoszeniowego, jakich dużo było w mieście, na którym prezentowane są różne obwieszczenia, ogłoszenia i zarządzenia oraz inne niemieckie informacje z lat okupacji skierowane do mieszkańców. Przed słupem stoi kilka manekinów. Pierwszy z lewej umundurowany jest i uzbrojony (znaczna część wyposażenia jest oryginalna) tak jak ułan 27. Pułku Ułanów im. Króla Stefana Batorego odtworzonego przez AK w województwie nowogródzkim na Kresach II Rzeczypospolitej Pułk ten po przedostaniu się z lasów nalibockich do Puszczy Kampinoskiej brał udział w Powstaniu Warszawskim oraz, w dniu 29 września 1944 roku, w Bitwie pod Jaktorowem. Kolejne manekiny w mundurach harcerskich mają symbolizować udział harcerzy, również tych najmłodszych, nie tylko w działalności konspiracyjnej skierowanej przeciw niemieckim okupantom, ale również bezpośrednio w walce z Niemcami, np. podczas Powstania Warszawskiego. Po powiększeniu powierzchni Izby Pamięci, które mamy w planach, manekiny te oraz inne eksponaty, w tym widoczne na zdjęciu tablo w kształcie orła z szablą, lanca ułańska z proporcem i wyposażenie harcerskie, tworzyć będą oddzielne tematycznie ekspozycje.

Do ostatniego pomieszczenia, które pierwotnie miało spełniać rolę tylko pokoju socjalnego przeznaczonego na spotkania organizacyjne Środowiska, wstawiliśmy trzy gabloty i obwiesiliśmy ściany różnego rodzaju planszami i tablicami. Prezentowane są w nich nie tylko dokumenty przed i powojenne, ale również m.in. wszystkie dotychczasowe wydawnictwa dotyczące działalności żyrardowskiego Ośrodka AK „Żaba”. Jedna z gablot na poniższym zdjęciu zawiera pamiątkizwiązane tylko z majorem Leopoldem Peszkowskim „Leopoldem”, Komendantem Ośrodka AK „Żaba”
od listopada 1942 roku do września 1944 roku. Nad nią prezentowane są jego dokumenty i odznaczenia.

Mapy niemieckie

Na powyższym zdjęciu widoczne są nad gablotami też dwie z trzech niemieckich map wojskowych, które zostały wykradzione w listopadzie 1944 roku przez patrol żyrardowskich Akowców z magazynu, w którym były one przepakowywane i następnie przewożone do pobliskich oddziałów Wehrmachtu. Zdjęcie poniżej pokazuje tylko część jednej ze ścian tego pomieszczenia z dokumentami i zdjęciami, w tym m.in. przedstawiającymi pogrzeb radzieckich czołgistów poległych przy „wyzwalaniu” naszego miasta przez Armię Czerwoną, przekazanymi nam przez rodzinę Bolesława Lubasińskiego, pierwszego Prezydenta Miasta Żyrardowa i ojca Kazimierza Lubasińskiego „Czarnego”- żołnierza Ośrodka AK „Żaba” zamordowanego przez Niemców w obozie koncentracyjnym Dachau.

Ściana z dokumentami

Działalność Izby Pamięci Ośrodka AK „Żaba” była wielokroć opisywana w Biuletynie
Informacyjnym AK wydawanym przez Zarząd Główny ŚZŻAK, np. w numerze 6 z czerwca 2023 roku.

Siedziba Środowiska, w tym pomieszczenia Izby Pamięci, wyposażone są w system alarmowy.